Kommúnan

,,Kjúklinga kommandörinn”

Í gær skundaði ég í góðum félagsskap í Friðarhúsið til að horfa á heimildarmynd um Íslensku Friðargæsluna í Kabúl í Afganistan. Þessi útgáfa myndarinnar sem gerð var fyrir erlendar sjónvarpsstöðvar, heitir The Chicken Commander. Það voru þeir Kristinn Hrafnsson og Friðrik Guðmundsson sem fengu leyfi frá utanríksiráðuneytinu til að fara þarna út og gera heimildamynd um þessa sveit. Hún var tekin upp á árinu 2004 og endar á atvikinu í (réttlega nefndu) Chickenstreet. Þar sem tvær konur létu lífið í sprengjuárás sem gerð var á íslenska ,,hermenn” sem stóðu vörð á meðan yfirmenn þeirra sinntu einkaerindum í teppabúð. Atvikið sem seinna meir var stimplað af íslensku sveitinni, á þann ósmekklega hátt, sem “shit happens”

Það eru ekki ýkjur að neinu leyti þegar ég segji að mikill aulahrollur hafi hríslast um mig við áhorfið. Að horfa þarna upp á samlanda sína með kjánalega dátastæla eftir tveggja vikna algjöra grunnþjálfun í Noregi, fyllti mann af vonbrigðum. Fullorðnir menn í löggu-og bófaleik í landi þar sem eymdin er svo mikil að við áttum okkur varla á því. Þar sem við höfum það svo gott og öruggt hérna á þessari litlu, og þangað til nýlega, herlausu eyju. Nei ekki einu sinni reyna að halda því fram að þetta séu eitthvað annað en “wannabe” hermenn. Í ótrausti landi eins og Afganistan, þar sem þjóðin hefur mátt lifa við stríð, kúgun, ofríki, valdníðslu, hræðslu og innrásir úr mismunandi áttum, áratugum saman, eru þessir menn ekkert annað en hermenn í augum fólksins. Viðkomandi persóna sem klæðir sig eins og hermaður, lætur í alla staði eins og hermaður, ber vopn eins og hermaður, gegnir stöðum og skyldum sem hermaður, er hreint og beint ekkert annað en hermaður! Alveg sama hvað stjórnmálamenn hérna heima á Íslandi rembast mikið við að reyna að slá ryki í augu almenningsins með því að kalla sveitina ávallt ,,Friðargæslulið” Á meðan ganga slúðursögur af því að þegar sumir, ónefndir ráðherrar og annað háttsett embættis-og stjórnmálafólk er statt á ráðstefnum og þingum út í hinum stóra heimi, þá tali þeir ávallt um þessa sveit sem okkar eigin íslenska her.

Þó að þessi mynd sé einungis heimildarmynd þá er að mínu mati óljós en háðslegur tónn út í gegn. Mennirnir í henni koma þar fram líkt og gírugir strákpjakkar sem finnst allt þetta stöff heaví spennandi, klikkað töff og skemmtilegt. Þeir og athæfi þeirra er bæði kjánalegt og sorglegt í senn. Kjánalegir þegar þeir lýsa skemmtanagildinu og spennunni í því að bera vopn og fá að prófa þau. Kjánalegir þegar þeir hampa sínu víkingablóði og þjóðerni með því t.d. að skíra byssurnar ,,Þórshamar” og hýbýlin ,,Ásgarð”. En þeir eru líka sorglegir fyrir vikið á allan hátt. Þegar þeir reyna sífellt að verja að þeir beri vopn því þannig séu reglur NATO og þetta sé einungis sjálfsvörn. En neita því aldrei beint að þeir séu hermenn. En þeir eru allt að því skelfilegir þegar einn þeirra segjist ekki ætla að deyja þarna nema þá að taka a.m.k. einn hryðjuverkamann með sér. Eða þegar annar þeirra segjir að ástandið sé mjög ótraust og hættulegt út af því að lítill strákur bendir á hann með fingurna í formi skammbyssu, þegar sveitin keyrir framhjá, byrnvarin, í jeppunum sínum.

En afhverju heitir myndin The Chicken Commander? Því er auðsvarað og það tengist ekki beint atvikinu í Chickenstreet. Foringinn yfir íslensku sveitinni, Hallgrímur Sigurðsson, oftast kallaður Commander Halli í Afganistan en var kallaður Halli the Bulldozer í Kosovo þegar hann var það á vegum NATO, er hinn eini sanni Chicken-Kommandör. Hann átti sér draum að eignast hænsnakofa þarna úti hjá flugvellinum. Til að lífga uppa á stemminguna og reyna að á einhvern hátt að gera sveitina mýkri eða mannlegri fyrir innfædda. Hann segjist vera nett sama þó að hann yrði þekktur sem kjúklingakommandörinn eftir þetta. Hann fékk sinn kofa og sínar hænur í hann þarna hliðina á flugvellinum. Hvort að það náði að gera íslensku ,,hermennina” eitthvað meira aðlagandi skal látið ósagt.

Í lok myndarinnar er svo fjallað lítilega um atvikið sem átti sér stað í Chickenstreet, fyrir algjöra tilviljun eða hvað? Enga síður týndu tvær saklausar konur lífinu og einn íslenskur ,,hermaður” týndi öðru eistanu. Allir þeir íslensku ,,hermenn” sem lentu í sprengingunni voru sendir heim fljótlega, sem og Halli the Bulldozer. En eftir bestu vissu flestra mann þá er ennþá hópur íslenskra manna út í Kabúl að leika fjöruga dáta.

Þórhildur Halla Jónsdóttir

Þjóðernishyggja Frjálslynda flokksins er dauðans alvara

Magnús Þór Hafsteinsson er þingflokksformaður Frjálslynda flokksins. Þegar Frjálslyndi flokkurinn kom fram á sínum tíma var litið á hann, með nokkurri réttu, sem eins máls framboð. Megin áhersluefni flokksins var andóf gegn kvótakerfinu og áhersla á málefni sjávarútvegsins. Virtist sem sá málflutningur ætti upp pallborðið hjá ýmsum, í það minnsta fékk flokkurinn kjörna tvo þingmenn í kosningunum 1999. Fylgi flokksins jókst í næstu kosningum og fékk flokkurinn þá kjörna fjóra þingmenn. Úr þeim hópi hefur hins vegar kvarnast eins og frægt er orðið og sömuleiðis virðist sem flokkurinn eigi í verulegum erfiðleikum nú um stundir, ef marka má síðustu skoðanakannanir.

Hvað gerir flokkur eins og Frjálslyndi flokkurinn í slíkri stöðu? Að sjálfsögðu reynir hann að finna leiðir til að ná til kjósenda, þeirra sem studdu hann í síðustu kosningum og helst að auka fylgi sitt frá því sem þá var. En hvernig snýr flokksfólk sér í því verkefni? Í stað þess að reyna að leiða kjósendum fyrir sjónir að sú stefna sem flokkurinn stóð fyrir sé enn mikilvægur partur af íslenskum stjórnmálum þá velur Magnús Þór, þingflokksformaður Frjálslyndra, þá mjög svo ógeðfelldu leið að ráðast að innflytjendum. Flokkurinn virðist með öðrum orðum á leið í átt að þjóðernishyggjuflokkum í ætt við Framfaraflokkinn norska og danska Þjóðarflokkinn.

Nú er mér í sjálfu sér óskiljanlegt að til sé fólk sem ljær máls á gamaldags þjóðernisrembingi og ofstopa einangrunarstefnu eins og Magnús Þór hefur með orðum sínum opinberað. Vert er að minna Magnús Þór og samherja hans í Frjálslynda flokknum á það að fólk af erlendum uppruna hefur til langs tíma verið hryggjarstykkið í íslenskum sjávarútvegi, þeirri atvinnugrein sem Frjálslyndi flokkurinn hefur haldið á lofti sem meginstoð íslensks atvinnulífs. Það er reyndar með nokkurri réttu, þó rétt sé að benda Magnúsi Þór og samherjum hans á að mikilvægi sjávarútvegs hefur á undanförnum árum farið hlutfallslega mjög minnkandi í útflutningstekjum íslensku þjóðarinnar. En hvað um það, enn er sjávarútvegur afar mikilvægur og ekki síst víða úti á landsbyggðinni, til að mynda í norðvesturkjördæmi. Það vill svo til að þar fengu Frjálslyndir sína bestu útkomu í síðustu kosningum og réð sú útkoma gengi flokksins að verulegu leyti ef horft er til þingmannafjölda.

Er Magnús Þór Hafsteinsson virkilega svo skyni skroppinn að hann telji að erlent vinnuafl skaði íslensku þjóðina? Hafa dæmin ekki sannað að slíkt er regin firra? Eða er Magnús Þór að leika pólitískan leik með þessu útspili sínu? Það leggur megnan óþef af poppúlisma og tækifærismennsku af tali Magnúsar Þórs. Sá poppúlismi er fólginn í því að stökkva á málefni sem vitað er að hefur, því miður, einhvern hljómgrunn. Andúð gegn útlendingum, þjóðernishyggja og hreinn og klár rasismi eru skoðanir sem finnast í einhverju mæli hjá íslenskum kjósendum. Í hversu miklu mæli veit í raun enginn, því að sem betur fer hefur enginn stjórnmálaflokkur skipað sér í þessa sveit. Ekki fyrr en núna.

Ég lít svo á að með orðum Magnúsar Þórs og síðar undirtektum flokksfélaga hans hafi Frjálslynda flokknum verið skipað á bekk með þjóðernissinnuðum flokkum með rasískum áherslum. Slíkt er ekki bara ósmekklegt og ógeðfellt, heldur beinlínis hættulegt. Orðræða af þessu tagi er einungis til þess fallin að undirbyggja órökstudda fordóma sem að munu fyrr en varði mynda gjá í samfélaginu. Þá gjá verður erfitt að brúa. Jafnvel þrátt fyrir að Frjálslyndi flokkurinn næði ekki með þessu ómerkilega bragði að styrkja stöðu sína í íslenskum stjórnmálum er það skelfileg staðreynd að kominn sé fram flokkur á Íslandi sem sæki inn á þessa línu.

Ég vona heitt og innilega að Frjálslynda flokknum verði hafnað í næstu kosningum. Flokkur sem fer fram með áherslur eins og þær sem Magnús Þór boðar á engan tilverurétt, hvorki hérlendis né erlendis. Dragðu bjálkann úr auga þínu, Magnús Þór, og þú munt komast að því að flísin sem að þú sérð í auga náunga þíns er ekki til staðar.

Freyr Rögnvaldsson
Greinin birtist einnig á heimasíðu Ungra vinstri - grænna, vinstri.is.

Gleymt eða geymt?

Undir lok síðustu aldar dvaldi ég sem skiptinemi í Suður-Ameríkulýðveldinu Ekvador. Stjórnmál í Ekvador eru æði stormasöm eins og annarsstaðar í álfunni. Á þessum tíma hafði skapast sú hefð að steypa forsetum lýðveldisins reglulega af stóli, oftast réttilega. Varð þessi hefð svo sterk að forsetarnir voru farnir að sjá stólasteypurnar fyrir og flúðu því tímanlega í útlegð, stundum með væna fúlgu úr ríkiskassanum í ferðatöskunni. Á meðan á dvöl minni stóð snéri einn þessara útlaga til baka. Við komuna var hann umsvifalaust handtekinn og ákærður fyrir spillingu og fjárdrátt. Forsetinn fyrrverandi kom af fjöllum og skyldi ekkert í þessu. Hann hafði vonast til þess að fólkið væri búið að gleyma. Svo var ekki, Ekvadorar eru nefnilega ekki eins og Íslendingar.

Nýlega kom heim til Íslands, eftir útlegð í utanríkisþjónustunni, gamall íslenskur stjórnmálamaður, Jón Baldvin Hannibalsson. Síðan hefur honum verið hampað mikið af fyrrverandi flokksfélögum sínum og jafnvel andstæðingum. Af orðum og athöfnum sumra að dæma mætti stundum halda að þeir hafi endurheimt sjálfan Jesú Krist frá himnum. Trúi þeir því sem þeir vilja. Ég ætla ekki að gera því skóna að Jón hafi flúið héðan af landi brott í offorsi með illa fengin sjóð í farteskinu, fjarri því. Aftur á móti skildi hann eftir sig pólitíska fortíð sem margir virðast hafa gleymt eða vilja gleyma, aðallega hann sjálfur.

Nú, í aðdraganda Alþingiskosninga, er mörgum réttilega tíðrætt um nauðsyn þess að koma Sjálfstæðisflokknum frá völdum, þeirra á meðal er Jóni. Á sínu síðasta heila kjörtímabili sem þingmaður og formaður Alþýðuflokksins sleit Jón nokkuð farsælu ríkisstjórnarsamstarfi vinstri- og miðjuaflanna til þess eins að leiða Sjálfstæðisflokkinn til valda. Þetta var árið 1991. Í dag, þann 28. október 2006, er Sjálfstæðisflokkurinn enn við völd. Á þessum 15 árum hefur ójöfnuður í íslensku samfélagi aukist, skattbyrðin færst frá hinum ríku til þeirra fátækari og velferðarkerfinu hefur hnignað. Hvað hefði gerst ef Jón hefði ekki leitt Sjálfstæðisflokkinn til valda?

Nýlega kvöddum við bandaríska herinn. Því fögnuðu margir, þeirra á meðal Jón. Þegar Jón var utanríkisráðherra í ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Alþýðuflokks framlengdi hann hersetu Bandaríkjanna á Íslandi um rúman áratug. Framlengingin var ekki ókeypis því í staðin afsalaði Jón íslenskra ríkinu skaðabótarétti gagnvart Bandaríkjunum vegna umhverfisspjalla sem herinn hafði valdið að eða átti eftir að valda á athafnasvæðum sínum á Íslandi. Nú er herinn farinn og er það ánægjuefni. Ég velti því þó fyrir mér hvað hefði orðið ef herinn hefði farið fyrir rúmum áratug? Hefði ríkisstjórn Íslands, til dæmis, lýst yfir glórulausum stuðningi Íslendinga við innrásina í Írak?

Undanfarin ár hefur mikið verið rætt um matarskattinn svokallaða. Margir hafa fært fyrir því rök að hann skuli lækka vegna þess að sú skattalækkun komi sér best fyrir þá sem minnst hafa á milli handanna. Þeir sem helst hafa haldið þessu á lofti er Samfylkingin, sama fylking og hampar nú Jóni öðrum fremur. Skattur var fyrst lagður á matvæli í tíð Jóns sem fjármálaráðherra. Það er því Jón sem ber ábyrgð á matarskattinum. Ætli ójöfnuðurinn í íslensku samfélagi hefði aukist minna í stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins ef matarskatturinn hefði aldrei verið lagður á?

Að undanförnu hefur Jón látið gamminn geisa í íslenskum fjölmiðlum. Þar hefur hann stoltur talað um það hversu langt til vinstri í stjórnmálum hann er kominn. Hann hefur gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir stuðninginn við árásarstríðið á Írak. Hann hefur deilt mikið á þá auknu misskiptingu sem orðið hefur í tíð ríkisstjórna Sjálfstæðisflokksins. Auk þess fagnaði hann brottför hersins opinberlega. Það er fagnaðarefni að maður með þá fortíð sem Jón hefur í stjórnmálum skuli nú hafa snúið af villu síns vegar. En við höfum ekki gleymt sögu þessa gamla krata þótt hann vilji skiljanlega breiða yfir hana sjálfur.

Elías Jón Guðjónsson

Greinin birtist áður þann 28. október 2006 í Morgunpósti Vinstri grænna

Andgrein

Hér mætti fjalla um hlerunarmálin sem hafa skokið þjóðfélagið. Nú, eða hvaða andans fólk stjórnmálaflokkarnir kjósa í komandi prófkjörum. Eða jafnvel hvernig veiða skal hval.

En mér er einfaldlega nokk sama. Hlerunarmálin hafa ekki skokið samfélagið á neinn hátt, þau eru bara enn ein ástæða misviturra stjórnmálamanna til að fullnægja gráa fiðringnum og endurupplifa Kalda stríðið. Skiptir svo einhverju máli hverjir í pólitíkusaklíkunum eiga flesta vini og eru með nýjustu félagaskrána? Já, og hvalirnir, ég held við drepum þá fyrr úr leiðindum en með skutlinum.

En þetta er það sem okkur er sagt að skipti máli. Við erum forrituð til þess að rífast um ómerkileg smáatriði eins og himinn og haf muni farast ef við tökum ekki afstöðu til þeirra á meðan veröldin snýst og alvöru hlutir gerast út um allt, líka hjá okkur. En þeir eru ekki fréttnæmir, máski er enginn í jakkafötum í þeim sögum?

Og núna fer kosningavetur í hönd og það hafa komið þeir tímar að maður hafi fyllst bjartsýni og hugsað að nú verði loksins í alvörunni rætt um menntamál, innflytjendamál og hvað við ætlum nú að gera við framtíð þessa lands. Hvort við viljum framsæknar atvinnugreinar eða framsóknarsæknar atvinnugreinar. Hvort við viljum, sem ein ríkasta þjóð heims, áfram vera eilífir þiggjendur í samfélagi þjóðanna eða hvort við séum í alvörunni loksins tilbúin til þess að gefa eitthvað smá.

En auðvitað rætist ekkert af þessu. Þegar kosningarnar nálgast verða allir frambjóðendur komnir í keng og farnir í skotgrafir þar sem rifist verður um malbik og steinsteypu eins og í síðustu sveitastjórnakosningum eða þá hver hlustaði á hvern með aðstoð hvers í umboði hvers.

Það er sorgleg staðreynd að lýðræði á Vesturlöndum er oftar og oftar að snúast upp í andstæðu sína. Ríki Platons með vitringum sem öllu stjórna samræmist vissulega ekki lýðræðishugsjónum okkar daga en getur verið að það sé skárra heldur en það lýðræði þar sem alþingismennirnir eru iðullega verst menntuða og þröngsýnusta fólkið í herberginu? En kunna þó af áralangri reynslu og aldalangri hefð að draga umræðuna eilíft og endalaust niður á sitt plan. Sem er handan raka, handan orða og handan merkingar, tilgangslaus og tilþrifalaus orðaleikur sem þeir sérhæfa sig í. Orðaleikur sem kemur veröldinni sjaldnast hætishót við. Á því sviði munum við dúsa, á sviði þar sem hirðfíflin hafa tekið öll völd í leikritinu.

Nema við gerum eitthvað í þessu. Látum engan, sama í hvaða liði hann spilar, komast upp með að beina umræðunni sífellt í markleysu. Pönkumst á öllum frambjóðendum, líka þeim sem eru í flokknum sem við ætlum að kjósa, þangað til þeir gefa okkur alvöru svör sem eru ekki kópí-peistuð úr flokksbæklingum síðustu aldar. Pönkumst í fjölmiðlafólki þangað til það fer að spyrja almennilegra spurninga og fylgja þeim í alvörunni á eftir. Pönkumst í kerfinu, en áttum okkur fyrst á því að við erum kerfið og hættum að vera svona fjandi meðvirk.

Ásgeir H Ingólfsson

Tveir af hverjum þremur kjósendum styðja málið

Hvaða mál er hér minnst á? Hvaða mál hefur stuðning 66% kjósenda en er ekki á stefnuskrá neins stjórnmálaflokks ef undanskildir eru Frjálslyndir? Skyldi maður ekki ætla að svo vinsælt málefni ætti eftir að eiga greiða leið inn í stefnu allra flokka og yrði svo afgreitt frá Alþingi fljótt og örugglega? Kannski ekki ef málið væri á einhvern hátt viðkvæmt á einhvern hátt og þar virðist hnífurinn frægi standa í kúnni. Málið snýst um trúarbrögð sem pólitíkusar kæra sig ekki um að fjalla mikið um opinberlega.

Stuðningur við aðskilnað ríkis og kirkju hefur mælst um 66% í Þjóðarpúlsi Gallups frá árinu 2002 og yfir 60% frá árinu 1997. Þótt ég sé reyndar ekki fylgjandi því að byggja stjórnmálin á skoðanakönnunum þá er þetta þó ágætis vísbending um vilja meirihlutans. Flestar ungliðahreyfingar stjórnmálaflokkana hafa ályktað um að skilja beri að ríki og kirkju en málið virðist einfaldlega ekki vera á dagskrá hjá stjórnmálaflokkunum. Oft hafa tillögur um þetta efni verið fluttar á Alþingi en þær hafa yfirleitt dagað uppi í nefndunum eða hreinlega verið hafnað.

Á meðan dafnar Þjóðkirkjan og þrífst vel á opinberu fé. Svo mikið fer reyndar í hennar vasa að hún virðist eiga í vandræðum með að koma öllu þessu fé í lóg. Því hafa ný embætti verið stofnuð á hennar vegum eins og skóladjáknar. Ríflega þrjú þúsund milljónir af skattfé almennings fer í þessa stofnun árlega en samt sem áður þarf fólk að greiða prestum fyrir þjónustu eins og fermingar og skírnarathafnir. Ég spyr í einfeldni minni, væri þessum peningum ekki einhvern veginn betur varið í verkefni sem skipta máli?

Það er kosningavetur framundan og því væri gott að heyra frá öllum flokkum hvað þeir ætlist fyrir í málefnum Þjóðkirkjunnar. Ætla þeir að viðhalda óbreyttu ástandi eða er einhver pólitískur vilji fyrir hendi til að taka til hendinni og aðskilja ríki og trúarbrögð í eitt skipti fyrir öll?

Lárus Viðar Lárusson

Af njósnum og símahlerunum

Ég er alin upp af róttækum vinstri sinnuðum foreldrum. Faðir minn var eitt sinn formaður Samtaka Herstöðvarandstæðing og móðir mín var í Fylkingunni. Umræða um njósnir og símhleranir er því ekkert nýtt fyrir mér. Eitthvað hefur þó uppeldið skolast til hjá mér því ég taldi í raun og veru að umræða um að símar einstaka hugsjónasinna út í bæ væru hleraðir og um þá væri njósnað og haldinn vel merkt mappa hjá „leyniþjónustu“ landsins væri grín. Ef til vill var ég bara ekki nægilega gömul til að skynja alvöruna í orðum fullorðna fólksins.

Nú skýtur þessari umræðu aftur upp og ég stend allt í einu frammi fyrir því að þessi umræða er ekkert grín heldur blákaldur veruleikinn. Ef til vill var heimasíminn okkar hleraður og haldin þykk mappa um faðir minn út í bæ. Slíkur veruleiki er illskiljanlegur fyrir okkur sem ólumst ekki upp í skugga Kalda Stríðsins.

Björn Bjarnason er framsýnn maður og biður fólk að hætta að velta sér upp úr fortíðinni og horfa fram á veg. Hann telur að við eigum bara að láta sagnfræðinga um að rannsaka fortíðina og einbeita okkur þess í stað að því að leggja grunn að öruggari framtíð með skynsamlegum ákvörðunum Alþingis með hagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi.

Björn Bjarnason er ekki af sömu kynslóð og ég. Hann er sennilega á svipuðum aldri og foreldrar mínir sem ég velti nú fyrir mér hvort hafi verið á lista „leyniþjónustunnar“. Þrátt fyrir ungan aldur finnst mér tíminn ekki hlaupa það hratt frá mér að ég álíti árin sem foreldrar mínir ólu mig upp á í fjarlægri fortíð sem eigi einungis að vera rannsóknarefni sagnfræðinga. Þetta segi ég með fullri virðingu fyrir sagnfræðingum. Ég segi þetta líka með þeim fyrirvara að það getur verið eilítið snúið fyrir sagnfræðinga að rannsaka efni á sama tíma og þeim er ekki heimilt að fá aðgang að rannsóknargögnum.

Hvað á Alþingi nákvæmlega að gera ef ekki að ræða og taka afstöðu til grundvallarhagsmunamála, eins og óheimilaðra njósna og símhlerana um Gunnu og Jón út í bæ, framkvæmd af opinberum stofnunum. Finnst Birni Bjarnasyni það í alvöru ekki grafalvarlegt mál að á vegum stjórnvalda hafi verið rekin starfsemi á laun og utan við lög og reglur?

Svo virðist ekki vera. Að minnsta kosti finnst Birni Bjarnasyni það nægileg umræða og afstaða af hálfu Alþingis að skipa nefnd sem er falið það hlutverk að fara yfir hvaða sagnfræðingar fái aðgang að hvaða gögnum. Meðan þetta er afstaða dómsmálaráðherra Alþingis verð ég að viðurkenna að ég vantreysti Alþingi, eða í það minnsta ríkisstjórninni, til þess að leggja grunn að öruggari framtíð á skynsamlegan hátt með hagsmuni lands og þjóðar að leiðarljósi.

Auður Lilja Erlingsdóttir

Saurgun náttúruverndarstefnunnar

Þann þrettánda september kynnti Samfylkingin nýju umhverfisstefnuna sína. Ljóst má vera að um er að ræða stefnubreytingu í umhverfismálum Samfylkingarinnar, þegar horft er til þess að allur þingflokkurinn að undanskildum tveimur þingkonum greiddi á Alþingi atkvæði með Kárahnjúkavirkjun. Það er vissulega gleðilegt að Samfylkingin sé loksins búið að opna augun fyrir skaðsemi Kárahnjúkavirkjunar og mynda sér stefnu í umhverfismálum í anda náttúruverndar. Mættu ríkisstjórnarflokkarnir gjarnan gera slíkt hið sama.

Þetta plagg Samfylkingarinnar er ósköp fallegt. Á það er skrifað margt sem hljómar mjög vel. Þar stendur að Samfylkingin vilji styrkja stöðu náttúru- og umhverfisverndar á Íslandi. Þar stendur að við Íslendingar berum ábyrgð á náttúruverðmætum landsins gagnvart öllu mannkyni. Þar stendur að Samfylkingin vilji tryggja tafarlausa friðun Skjálfandafljóts, Jökulsánna í Skagafirði, Torfajökulssvæðisins, Kerlingarfjalla, Brennisteinsfjalla og Grænadals. Á þessu fína plaggi er fullt af góðum tillögum og fögrum fyrirheitum. Og í anda sinnar glæsilegu umhverfisstefnu hefur Samfylkingin greinilega ákveðið að endurnýta þetta fína plagg og skeina sig með því!

Þann fimmta október samþykkti meirihluti sveitastjórnar Skagafjarðar, en sá meirihluti samanstendur af fjórum fulltrúum Framsóknarflokksins og fulltrúa Samfylkingarinnar, svohljóðandi tillögu:
“Skipulags- og byggingarnefnd samþykkir að í aðalskipulagi verði gert ráð fyrir og sýnd möguleg svæði til virkjunar Héraðsvatna þ.e.a.s. við Skatastaði og Villinganes.”
Þetta þýðir að ekki stendur til að hlífa Jökulsánum í Skagafirði eins og fram kom í umhverfisstefnu Samfylkingarinnar. Ofangreind tillaga var samþykkt með fimm atkvæðum á móti fjórum, og hafði fulltrúi Samfylkingarinnar því úrslitaatkvæði í þessu máli.

Vonbrigðin með framgöngu Samfylkingarinnar í þessu máli eru talsverð í ljósi þess að þetta samræmist engan veginn yfirlýstri stefnu flokksins. Samþykktin er ekki einungis slæm útfrá náttúruverndarsjónarmiðum heldur gengisfellir hún stefnuyfirlýsinguna um Fagra Ísland og gerir hana einskis virði. Hvernig er hægt að treysta náttúruverndarstefnu Samfylkingarinnar þegar að flokkurinn sjálfur er í algerri þversögn við fyrirheit sín einungis þremur vikum eftir að stefnan var birt?
Öllum rannsóknum vegna Villinganesvirkjunnar er lokið og umhverfismati líka. Hún er nú, þökk sé Framsóknarflokknum og Samfylkingunni, komin inn á aðalskipulag. Verði aðalskipulag samþykkt í núverandi mynd er því ekkert til fyrirstöðu að gefa framkvæmdarleyfi á Villinganesvirkjun og byrja á framkvæmdum.

Ég ber vonir til þess að Samfylkingin sjái að sér í þessu máli og reyni að fiska upp úr klósettinu hið glæsilega plagg sem tók þau tvö ár að setja saman, þurrka það og slétta úr því þannig að það verði aftur nothæft. En ég er hrædd um að skítablettirnir sem þetta mál hefur skilið eftir á því munu seint nást af.

Steinunn Rögnvaldsdóttir

Er ekki komið nóg?

Á dögunum hófst rekstur stækkaðs álvers Norðuráls á Grundartanga. Ég ætti reyndar frekar að tala um margföldun því álverið var rúmlega tvöfaldað, úr 90 þúsund tonnum í 220 þúsund tonn og verður orðið nær þrefalt, 260 þúsund tonn, við árslok 2007. Upphaflega var álverið 60 þúsund tonn. Það er því um að ræða gríðarlega stóra framkvæmd sem ekki hefur farið mikið fyrir.

Því miður hefur margföldunin ekki farið hátt umræðunni um stóriðju- og náttúruspjallastefnu Framsóknarflokks, Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks. Upphaflega átti að afla raforku til margföldunarinnar með því að sökkva Þjórsárverjum, en sem betur fer var hætt við það, en þó ekki fyrr en eftir mikið múður. Til dæmis hafði bæjarstjórn Akraness, undir forystu Samfylkingar og Framsóknarflokks grátbeðið sveitastjórn Skeiða- og Gnúpverjahrepps að spilla náttúru sinni. Bæjarstjórnin taldi þetta verk vera nauðsynlegt fyrir atvinnulífið í bænum. Sveitastjórn Skeiða- og Gnúpverjahrepps tók þetta þó ekki í mál. Það ríkti því mikil óvissa um margföldunina á tímabili.

Á endanum steig Alfreð Þorsteinsson, þáverandi stjórnarformaður Orkuveitu Reykjavíkur, fram og bauðst til þess að virkja Hellisheiðina og tryggja þannig raforku til margföldunarinnar. Hitaveita Suðurnesja sá svo um þá orku sem upp á vantaði. Því var hægt að hefjast handa við margföldun Norðuráls. Í kjölfarið féll málið í gleymsku og skugga umræðu stóriðju- og náttúruspjallaframkvæmdanna á Austurlandi.

En var í alvöru þörf á þessari margföldun eins og bæjarstjórn Akranes hélt fram? Ég skil rök Austfirðinga fyrir byggingu álversins á Reyðarfirði þó ég sé ekki sammála um að álver sé lausnin á vanda þeirra. Þar er fólksfækkun, skortur á atvinnutækifærum og fullt af fólki sem hefur dreymt um það í marga áratugi að fá að vinna í álveri. Ástandið á Akranesi og svæðinu í kring er ekkert líkt þessu og reyndar eiga forsvarsmenn Norðuráls í miklum vandræðum með að fá starfsfólk í hið margfaldaða álver.

Í álverinu mun nú allt vera í hers höndum vegna mannahallæris. Ástandið er það slæmt að nánast hver sem sækir þar um starf er ráðinn á staðnum. Starfsmannaveltan hefur verið með eindæmum undanfarin misseri. Dæmi eru um að fólk með 5 mánaða starfsreynslu séu með reyndustu starfsmönnum á vakt. Starfsmenn með slíka reynslu voru áður fyrr kallaðir nýliðar. Í stóriðjuveri er algjör lykilatriði hvað öryggi varðar að starfsmenn séu vel þjálfaðir og hafi mikla og góða starfsreynslu. Slíkir starfsmenn eru einnig nauðsynlegir til þess að þjálfa upp nýja starfsmenn. Þessum reyndu starfsmönnum fer nú fækkandi.

Hverju á margföldunin því að skila? Það er engin þörf fyrir störfin sem hún skapar. Hún mun hugsanlega skila eigendum sínum góðum hagnaði en ekki nema þeim takist að manna verksmiðjuna með hæfu starfsfólki. Hefði þá ekki verið skárra að veita allri þeirri orku sem Orkuveita Reykjavíkur og Hitaveita Suðurnesja hafa nú virkjað í eitthvað annað, eitthvað sem gagnast fólki? Það hefði jafnvel verið skárra að veita henni Austur á firði til þess að Auðsfirðingar geti loksins látið draum sinn um að vinna í álveri rætast í stað þess að byggja Kárahnjúkavirkjun.

Þessi framkvæmd byggir auðvitað ekki á neinni skynsemi, ekki frekar en sú ofsa stóriðju- og náttúruspjallastefna sem Framsóknarflokkurinn rekið undanfarin ár með dyggum stuðningi Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins.

Mig langar því að beina einni spurningu til stóriðju- og náttúruspjallaflokkanna: Hvað segið þið um að gleyma öllum stóriðjuáformum, að minnsta kosti þangað til okkur tekst að manna þær stóriðjur sem nú þegar eru til staðar og í byggingu?

Elías Jón Guðjónsson

Hver ber ábyrgðina?

Umræðan um Kárahnjúka hefur að undanförnu snúist um undirbúning framkvæmdarinnar.

Athygli fjölmiðla hefur nær eingöngu beinst að því hvort fyrrverandi iðnaðarráðherra hafi stungið skýrslu undir stól, horft fram hjá henni, ekki fundist hún skipta máli, eða hreinlega aldrei séð hana. Hvað sem af þessu gerðist er auðvitað áfellisdómur yfir fyrrverandi iðnaðarráðherra og ráðuneyti hennar. Nóg um það.

Í þetta sinn, sem oftar, virðist “fréttamat” íslenskra fjölmiðla hafa beðið skipsbrot. Í stað þess að skoða málið heild hafa þeir kosið að fjalla einungis um “skýrslumálið” og aðkomu ráðherrans fyrrverandi að því, enda auðveldasta og mest æsandi fréttaefnið, við fyrstu sýn það er að segja. Stjórnarandstaðan er heldur ekki saklaus af sömu nærsýni og fjölmiðlarnir enda hefur hún gleymt sér, í reyndar réttmætri, gagnrýni á ráðherrann. Þetta hefur beint athyglinni frá aðalatriðinu.

Stóra fréttin, sú sem litla athygli hefur fengið, er auðvitað hversu illa verkefnið var undirbúið. Hvers vegna var ekki búið að draga allar mögulegar upplýsingar, til dæmis margumrædda skýrslu Gríms Björnssonar, upp á yfirborðið áður en verkið var boðið út?

Vissu fulltrúar Landsvirkjunar um að útboðsgögn verkefnisins voru byggð á ófullnægjandi upplýsingum? Vissu þeir til þess að líklega þyrfti að gera breytingar á stíflunum eftir að framkvæmdir hófust? Vissu þeir af því að erfitt gæti reynst að bora göng á þessu svæði? Ef þeir vissu þetta en buðu verkið samt sem áður út án þess að tilgreina þessar upplýsingar í útboðsgögnum þá er það áfellisdómur yfir þeim. Ef þeir vissu þetta ekki þá er það engu að síður áfellisdómur yfir þeim því þeir hefðu átt að ganga úr skugga um þetta áður en verkið var boðið út.

Tilboð Impregilo var það langlægsta í framkvæmdina. Þegar fulltrúar Landsvirkjunar ákváðu að taka tilboði þeirra þá hlýtur þeim að hafa verið kunnugt um afrek lögfræðideildar Impregilo. Nú hefur komið í ljós að ýmsar breytingar hefur þurft að gera á hönnum og byggingu stíflnanna við Kárahnjúka, auk þess sem illa hefur gengið að bora rennslisgöng. Það má því fastlega búast við því að Impregilo sé búið að setja lögfræðideild sína í startholurnar og réttilega enda hefur verkið orðið talsvert öðruvísi en útboðið hljóðaði upp á og það það tafist þess vegna. Landsvirkjun má því búast við himinháum bakreikningum, sem ég vona að verði ekki líkingu við þá sem Impregilo og tengd fyrirtæki eru þekkt fyrir að gefa út.

Óháð því hvort fólk sé hlynnt byggingu Kárahnjúkavirkjunar eða ekki þá er eitt ljóst: Allir hljóta að vera sammála um að slíkt verkefni skuli undirbúa eins vel og mögulegt er. Þær upplýsingar sem fram hafa komið undanfarna mánuði sýna að svo sé ekki. Hver ber ábyrgðina?

Elías Jón Guðjónsson

Íslandi hefur að mestu verið lokað fyrir fólki utan Evrópu

Á forsíðu Morgunblaðsins 18. ágúst birtist frétt þess efnis að Íslandi hafi að mestu verið lokað fyrir fólki utan Evrópu. Þetta er rakið til þess að reglur um frjálsan atvinnu- og bótarétt launafólks innan Evrópska atvinnusvæðisins hafa tekið gildi hérlendis. Íslensk stjórnvöld eru nefnilega svo sniðug að um leið og þessi aukni réttur fólks á Evrópska atvinnusvæðinu tók gildi var einfaldlega ákveðið að draga úr rétti fólk utan þess svæðis. Þetta er látið gilda jafnt yfir alla og ekki tekið tillit til þess hvort um er að ræða um fólk sem er að sækja um atvinnuleyfi í fyrsta skipti eða hvort um er að ræða einstakling sem er að skilja við íslenskan maka vegna ofbeldis í hjónabandi. Útlendingar sem hafa verið giftir íslenskum ríkisborgurum í stuttan tíma en svo skilið við makann eru í sömu stöðu í þessu ferli og einstaklingar sem hafa aldrei komið til landsins og eru að sækja um dvalarleyfi í fyrsta sinn.

Read more