Darwin og trúleysið
Nýverið átti merkisbókin Uppruni tegundanna eftir Darwin gamla afmæli en 150 ár eru víst síðan að bókin kom út. Sjálfur á ég þessa bók, minnir að ég pantaði hana í jólagjöf þegar að íslenska þýðingin kom út.
Þessi bók er afar sérstök. Þarna var ný heimsýn í burðarliðnum, fersk kenning sem kollvarpaði ekki einungis náttúruvísindum þess tíma heldur hafði mikil áhrif á öll vísindi og fræði og hefur að sjálfsögðu enn. Bók sem breytti þankagangi fólks um alla framtíð.
Lífið sem eitt sinn var töfrað fram úr hendi guðanna varð skyndilega einfaldur hluti af náttúrunni, líkt og fjöll og stöðuvötn. Náttúrulegir ferlar voru eftir allt saman hönnuðir lífríkisins og mannkynið var einungis ein greinin á hinu gríðarmikla lífsins tré.
Til að gæta allrar sanngirni þá kom verk Darwins ekki alveg eins og skrattinn úr sauðarleggnum forðum, ýmislegt hafði gerst í lok 18. aldar og á þeirri 19. sem hafði þegar breytt sýn manna á náttúruna. En Darwin náði að vefa saman þá miklu þekkingu á hinni lifandi náttúru, sem tiltæk var á þeim tíma, saman við kenningu sína um náttúrulegt val sem gangverk þróunarinnar á þann hátt að fáir gátu andmælt. Að minnsta kosti ekki af miklu viti.
Trúarbrögð urðu fyrir miklum áhrifum af verkum Darwins og segja má að hann hafi gengið af bókstafstrú dauðri. Örvænting bókstafstrúaðra manna af öllum trúarbrögðum gagnvart þróunarkenningunni er enn þann dag í dag hlálegt fyrirbæri og sorglegt í senn. Harðlínumenn sem hafna því alfarið að eitthvað geti ekki verið bókstaflega satt í sínum trúarskruddum gera sig sífellt að fíflum í umræðum um þróun með gaspri sínu og vanþekkingu. Það er reyndar merkilegt að bókstafstrú skuli enn vera við lýði í upplýstum löndum, vísindin hefðu með réttu átt að ganga frá henni fyrir löngu. Sýnir vel ítök trúarbragða í samfélaginu.
Annars langar mig að játa það hér og nú að mér leiðist alltaf þegar Darwin, þróun o.s.frv. er stillt upp gegn trúarbrögðum sem einhverjum andstæðum. Jú, eins og ég hef sagt hér að ofan þá tel ég vísindin hafa drepið bókstafstrú. En það nær ekki mikið lengra en það. Þeir sem trúa á óljósari hugmyndir um guði eins og deistar eru lítt snortnir af uppgötvunum Darwins, þær falla alveg að þeirra hugmyndum því hægt er að beygja þær eftir þörfum.
Gagnvart þessum mýkri trúarbrögðum finnst mér sjálfum mun vænlegra til árangurs að nota heimspekileg rök því þau sýna fram á fáránleika trúarbragða betur en nokkuð annað. Margir hafa aldrei nokkurn tímann velt fyrir sér inntaki sinna trúarbragða heldur fylgja einhverjum fornum hefðum sem þeim var innrætt sem börn. Í mörgum tilvikum er nægjanlegt að ræða á gagnrýninn hátt um trú þeirra til að fólk sjái að sér.
Í umræðum við slíkt fólk leiðist mér að sjá Darwin dreginn á flot eins og allsherjarskýringu á öllu og öllum. Trúarbrögð hafa mörg aðlagast þessari heimsmynd, meira að segja kaþólska kirkjan hefur samþykkt þróunarkenningu Darwins. Þeir segja eingöngu að hún skýri ekki tilurð sálarinnar en allt hitt er gott og blessað. Í rökræðum við þessa tegund trúmanna er heimspekin beittara vopn.
Allavega þá er ekki hægt að setja samasem merki milli Darwins og trúleysis, ég þurfti svona mikinn texta til að koma því á framfæri.
Tags: Darwin, trúleysi, Uppruni tegundanna
4 desember 2009 @ 03:53
Mér finnst ég nú ekki oft sjá Darwin eða þróun stillt upp gegn trúarbrögðum. Vissulega er þó stundum vísað í Þróunarkenninguna til að útskýra sitthvað sem trúmenn telja óyggjandi sönnun fyrir tilvist Gvuðs.
13 desember 2009 @ 01:15
Æ, manni finnst þetta koma stundum þannig út í einhverjum umræðum, sérstaklega á moggablogginu. Annars var þetta blogg eip fyrir svefninn og ber að skiljast sem slíkt.