Nornaveiðar og götudómstólar

Það standa yfir nornaveiðar á nornaveiðurum. Meintur dómstóll götunnar er að dæma meintan dómstól götunnar.

Þetta er svo þroskað þjóðfélag.

En DV er ekki dómstóll frekar en almenningur, þetta er bara líkingamál sem allir eru farnir að taka bókstaflega. Dómstóll er dómstóll, almenningsálit er almenningsálit og fjölmiðlar eru fjölmiðlar. Auðvitað spilar þetta allt saman og hefur áhrif hvert á annað en það er óþarfi að rugla þessu eilíflega saman.

Ég hef lítið geð í mér að verja DV, ég er ekki sérstaklega hrifinn af þeim pappír. En ég er litlu hrifnari af viðbrögðunum sem fara oft niður á ósköp svipað plan. Ef einhverjar persónulegar heimasíður ná því að vera fjölmiðill þá eru það heimasíður þingmanna – og á einni þeirra lýsir Hjálmar Árnason því bókstaflega yfir að DV hafi drepið manninn.

„Ég tek undir með þeim sem fullyrða að blaðið hafi drepið mann – í bókstaflegri merkingu þess orðs. Myndbirting á forsíðu af GRUNUÐUM manni með viðeigandi fullyrðingum reyndist að þessu sinni vera dauðadómur án réttarmeðferðar eða laga. DV fór yfir strikið og ekki einasta greip til mannorðsmorðs heldur morðs í eiginlegri merkingu. Og það er stórt orð en ekki verður séð annað en full innistæða sé þar að baki.“

En hvað ef þessi orð fá svo á Jónas, Mikael, Andra blaðamann eða jafnvel einhvern þann blaðamann sem ekkert hafði með málið að gera að þeir svipti sig lífi? Er Hjálmar þá morðingi þeirra? Auðvitað ekki – en þó yrði svarið hiklaust já ef þessi rökleiðsla þingmannsins er notuð.

Umræðan er vissulega þörf. Hún verður til góðs ef fréttamennska verður ekki stunduð áfram eins og hún hefur gerst verst á DV og systurblöðum þess. Og með því að aðrir fjölmiðlar taki sig á því þeir eru fráleitt saklausir. Ég hef heyrt fólk tala um að setja reglur, reglur sem það áttar sig ekki á að yrðu aldrei annað en ritskoðun. Athugum að það er önnur hlið á þessu máli, það eru öll árin sem mál sem snéru að níðingsskap á börnum voru þögguð niður. Önnur kynferðisafbrot sömuleiðis. Þar hafa hinir fjölmiðlarnir ekkert verið sérstaklega duglegir við að bæta úr – afleiðingin er einfaldlega sú að götustrákarnir hafa átt sviðið af því siðvant fólk hefur ekki haft hugrekki til þess að fjalla um málin á ábyrgan hátt. Það þarf að tala um þetta – ef þeir sem hafa siðgæðisþroska í sér til þess að gera það hafa ekki hugrekkið til þess þá lendir það á þeim vanhæfu.
Umræðan getur ennþá farið inná réttar brautir. Þótt ég geri ákveðnar athugasemdir við orðalag – blaðamenn DV í fleirtölu – þá snýst yfirlýsing sú sem fylgir undirskriftasöfnuninni sem ég er búinn að skrifa undir um aðalatriðin, þetta er ekki góð fréttamennska og engum til gagns.
Svo er þeim rökum að allir eigi sér aðstandendur hent fram við hvert tækifæri er virðist. Þetta á vissulega stundum við en við getum ekki bara talað vel um fólk af því allir eiga ættingja og flestir vini. Ég á til dæmis vinkonu sem vinnur á DV – það breytir engu um það að mér finnst fólk vera í fullum rétti til þess að greina frá því sem athugavert er við DV. Hitt er annað mál að hún ræður ekki ritstjórnarstefnu blaðsins og er ábyrg fyrir sínum skrifum en ekki annarra, ekki frekar en starfsfólk Fréttablaðsins ber ekki ábyrgð á fréttum DV þótt það sé í sama húsi og heyri undir sömu eigendur.

Svo reyna sumir að nota þau ónýtu markaðsrök að koma sökinni yfir á lesendur DV. En þarf ekki að lesa blað til að geta gagnrýnt það? Vissulega er hægt að gagnrýna forsíðurnar sem sjá má víða en eftir sem áður er eðlilegt að fólk kjósi að lesa blað sem þjóðmálaumræðan hefur hverfst um síðasta sólarhringinn. Fyrir utan að það er ekki samasemmerki á milli lesenda og kaupenda, sjálfur kaupi ég DV nær aldrei en sé það oft í vinnu eða í sjoppum auk þess sem nú má lesa það frítt á netinu. En er ég óábyrgari en sá sem les fyrirsögnina út í kjörbúð og dregur ályktanir af því og byggir skoðanir sínar á því? Það myndi máski hjálpa að hætta að kaupa blaðið en ég á enn eftir að sjá eitthvað sem sannfærir mig um að þetta minnst lesna dagblað landsins sé að bera sig fjárhagslega og því efast ég um að salan sé ástæða tilvistar þess, hver sem ástæða hennar kann svo að vera.

Málið er einfaldlega að það er svo miklu meira að en þetta blessaða DV sem skiptir máli í þessu samhengi. Kynferðisafbrot firnast snemma á Íslandi, refsingar eru fáránlega vægar og sönnunarbyrðin virðist meiri en í flestum öðrum málum – þau rök að bíða eilíflega eftir dómstólum halda ekki á meðan dómstólar eru ekki að standa sig betur í þessum málum.

Og taka menn mark á DV? Þarf ekki að taka mark á blaðinu til þess að það sé einhver æðsti götudómstóll landsins? En menn yppa öxlum, þetta er venjulega fríksjóv á forsíðunni. Einhenti kennarinn og kattakonan. Menn yppa öxlum yfir öllum óhróðrinum út af því að hann er matreyddur af mönnum eins og Jónasi sem fólki er eðlislægt að yppa öxlum yfir en um leið yppa menn óvart öxlum yfir ýmsu sem máli skiptir út af því um það er varla fjallað annars staðar.

Á meðan aðrir fjölmiðlar einbeita sér meir og meir af fréttum um hlutabréf og sína lítinn áhuga á fréttum um manneskjur þá flytur DV ómanneskjulegar fréttir af manneskjum.

DV er uppfullt af smáborgaraskap – það versta er ef því tekst að gera smáborgara úr okkur hinum.

Þetta gegnsýrir þjóðfélagið og hvar þetta á upptök sín er ómögulegt að segja. Við munum öll fáránlegan slag Fréttablaðsins og Morgunblaðsins fyrir skemmstu, nú vitum við að eigendur 365 rífast um hvaða menn eigi að vera þar í brúnni og ritstjórar DV tala frekar við RÚV en fréttamennina sem deila með þeim byggingu og launagreiðanda og borða í sama mötuneyti. Auk þess sem ríkisstjórnin og langtum sýnilegasta fyrirtæki landsins virðast hafa sammælst um að vera í einhverju eilífu stríði sem enginn skilur og flestum er innst inni sama um hver vinnur af því sama hvor vinnur þá töpum við því málstaðurinn er í hvorugu tilfellinu sérstaklega góður. Íraksstríð eða DV? Kárahnjúkavirkjun eða einokunartilburðir?

Það er eitthvað verulega rotið í þessari gömlu nýlendu Danaveldis.