Baksíðumyndin
Þjóð sækir sjálfsmynd sína í umhverfi sitt. Við Íslendingar aðgreinum okkur frá öðrum þjóðum með því sem er alveg sér-íslenskt, hlutum og fyrirbærum sem móta sjálfsmynd okkar sem þjóðar og verða að táknum fyrir þjóðerni okkar. Það getur verið allt frá skyri og lopapeysum til íslenskrar náttúru og tungumálsins, íslenskunnar. Sum þjóðernistákn eru svo sterk í ímynd Íslands að þau búa stundum til (oft á tíðum kjánalegar) staðalímyndir og stundum eru þau jafnvel viljandi notuð í slíkum tilgangi, s.s. í markaðssetningu. “Íslendingar borða SS-pylsur” segir í fjörgamallri íslenskri sjónvarpsauglýsingu. “Hrein náttúruafurð” er líka vinsæll frasi og íslensk náttúra er mikið notuð í auglýsingar. Hugsunin er sú að nota sameiningartákn til að höfða til íslensku þjóðarinnar, hvort sem þau eru alvöru (íslensk náttúra) eða eitthvað sem búið er til og sagt vera tákngervingur hins íslenska (SS-pylsur), einungis til að gera vöruna vinsæla.
Annað dæmi um birtingarmyndir þjóðernistákna í samfélaginu, eru myndir sem birtast í íslenskum dagblöðum, s.s. Morgunblaðinu. Þar birtast í hverju blaði myndir af einhverju úr umhverfi okkar, hvort sem það er mannlíf eða náttúra. Með fylgir engin frétt, í mesta lagi hress eða háfleyg setning, en á mann svífur þjóðernisrómantíkin þegar tinda Heklu ber við bláan himininn á baksíðu Moggans á meðan að morgunkaffið er þambað. Einkenni á þessum blaðamyndum er að þær eru langflestar óskaplega jákvæðar, a.m.k. er alltaf hægt að túlka þær á þann hátt. Myndir eru t.d. gjarnan teknar í góðu veðri og í fallegu umhverfi svo að hægt sé að dást af því hvað allt er gott og fallegt. Ef veðrið er vont á myndinni, þá er myndin “raunsæ” og sýnir baráttu Íslendinga við harðsnúin náttúruöfl, og með vingjarnlegum og uppörvandi texta fyrir neðan myndina eru allir Íslendingar gerðir að hetjum hversdagslífsin fyrir að geta búið í slíku landi, þar sem þeir þurfa að standa í eilífri baráttu við náttúruöflin. Baráttu sem aldrei verður gefin eftir meðan hálffrosið víkingablóðið svellur enn í æðum okkar!
Myndin vekur þjóðarstolt Íslendinga og samhug þeirra með löndum sínum. Baksíðumyndin er alltaf sameiningartákn (ath. það kemur fyrir að baksíðumyndin sé gerð að forsíðumynd). Og sameiningartákn mega ekki vera neikvæð. Það er ekki gott fyrir ímyndina. Því er reynt að láta hið neikvæða verða gleymskunni að bráð. Og það virðist ganga ágætlega á Íslandi. Að minnsta kosti geturðu logið, stolið og misnotað aðstöðu þína, algerlega óhræddur um pólitískan frama þinn, jafnvel þó að upp um þig komist og þú sért settur í steininn í smástund. Leiðin inná Alþingi er samt greið, alla vega ef þú kannt 3 grip á gítar.
Ríkisstjórnarflokkarnir vinna nú ötullega á bak við tjöldin að einkavæðingu Landsvirkjunar, þeirrar stofnunar sem að á að tryggja jöfnuð fyrir alla landsmenn á verðlagningu og aðgengi að raforku, sem er grunnþjónusta í nútímasamfélagi. Það er hætt við að slíkur jöfnuður muni fara fyrir ofan garð og neðan verði Landsvirkjun einkavædd og sett í hendur mönnum sem eru ríkari að gróðavonum og græðgi heldur en mannúðlegri samfélagsábyrgð, hvað þá áhuga á sjálfbæri náttúruauðlindanýtingu og virðingu fyrir náttúrunni sem við dáumst að með stolt í hjart er við horfum á baksíðumyndina. Yfirráð einkarekinna fyrirtækja yfir náttúruauðlindanýtingu þjóðarinnar eru ógnvekjandi og óeðlileg og sú framtíð sem við blasir náttúru Íslands á aftökupalli auðvaldsseggja er vægast sagt nöturleg.
Á meðan að við lítum á íslenska náttúruperlur sem okkar þjóðarstolt er ekki nóg að dást að fossum, vötnum og heiðum sem prýða baksíðu Moggans og hunsa þá aðför sem gerð er að náttúru þessa lands. Íslenska þjóðin verður að segja hingað og ekki lengra, ekki seinna heldur en núna strax og helst í gær. Því ef ekkert er aðhafst, verða baksíðumyndir það eina sem eftir verður af íslenskri náttúru, til minningar um það sem við áttum og var tekið frá okkur.
